AFVOER BURGERBEVOLKING
september 2026
“Met nadruk wordt erop gewezen dat vluchten op eigen gelegenheid groote gevaren oplevert“. Dreigende taal!
Laatst kreeg ik van dorpsgenoot Ton de Vries een klein formuliertje in handen waarop o.a. deze aanmaning stond. Hij had het bewaard, maar had geen idee wat de betekenis ervan was. Het bleek een evacuatie-opdracht te zijn uit de eerste oorlogsdagen van mei 1940. Naam en andere gegevens van Ton stonden erop vermeld. De rest was niet ingevuld. Ik ben te rade gegaan bij het Nederlands instituut voor Oorlogsdocumentatie en via hen kreeg ik een artikel uit een uitgave van de Historische Kring Ankeveen, ‘s Graveland en Kortenhoef. Toen werd het een en ander helder:
10 mei 1940 valt het Duitse leger heimelijk Nederland binnen. Er was wel al een tijd sprake van dreiging en ons leger was gemobiliseerd. Een van de strategieën om de vijand te stoppen, was het onderwater zetten van grote delen van het land. De roemruchte Waterlinies. Al vanaf de 80-jarige oorlog werd dit middel ingezet en ook nu weer. In onze streken lag de Nieuwe Hollandse Waterlinie: een reeks forten (zie bv.Weesp en Ankeveen) en een stelsel van sluizen en waterkeringen die een gebied tussen de Rijn en het IJsselmeer beschermen en onder water zetten. Ons deel daarvan lag ten oosten van de Vecht.
‘Op Eerste Pinksterdag, Zondag 12 Mei 1940, ontving de burgemeester van de gemeente Weesperkarspel de telegrafische opdracht van de commandant van de groep Naarden van de Vesting Holland om de waarschuwingsbevelen voor de evacuatie aan de bevolking te doen uitreiken. Op Maandag 13 Mei werd door genoemde commandant bevel gegeven tot afvoer der bevolking. Zij zou moeten plaats hebben met toepassing van de “variant” per spoor vanaf station Weesp naar Wognum in Noordelijk NoordHolland. De verzameling der bevolking en het inladen op het Weesper station geschiedde in goede orde onder leiding en toezicht van groepsleiders en de politie. De uittocht naar Wognum begon te circa 14:00 uur op deze tweede Pinksterdag en de avond van deze dag was de ontruiming voltooid en had het vertrek naar Wognum plaatsgevonden. In totaal werden ongeveer 750 inwoners van Weesperkarspel geëvacueerd, uitsluitend bewoners van huizen, gelegen langs de wegen op de rechteroever van de Vecht.’ (uit: De Historie – voorjaar 2018 van de HK Ankeveen, ‘s Graveland en Kortenhoef)
Drie dagen later waren de meeste bewoners alweer terug. Nederland had gecapituleerd. De evacuatie is niet overal even soepel verlopen. Het bleek dat de plaatsen van bestemming – Ankeveners en Kortenhoefers moesten naar Castricum, ‘s Gravelanders naar Andijk, Weesperkarspelaars met de trein naar Enkhuizen en vandaar naar Friesland – niet altijd klopten. Al maanden had men zich in diverse plaatsen voorbereid op de komst van ge-evacueerden en dan bleek dat ze naar een andere plaats gingen, zoals de mensen uit Weesperkarspel.
De inundatie (onderwaterzetting) was maar gedeeltelijk gelukt en de Duitse vliegtuigen hadden geen last van onze Waterlinie.
Nog even terug naar het formuliertje van Ton de Vries. Zijn gegevens waren door de gemeente ingevuld, maar niet waar hij heen moest en dergelijke gegevens. Van de gemeente Weesperkarspel werd alleen de rechteroever van de Vecht ontruimd. Daar Ton aan de andere zijde van de Vecht woonde, was dat niet voor hem van toepassing. Blijkbaar heeft de gemeente eerst bedacht dat alle bewoners zo’n formulier ‘Afvoer Burgerbevolking’ moest ontvangen. Ambtenarij is van alle tijden!
